ارتودنسی

فلسفه ارتودنسی
ارتودنسی (به انگلیسی orthodontics)‏ یکی از ۱۳ تخصص رشته دندانپزشکی است. این کلمه مرکب است از دو واژه لاتین “ارتو” به معنای راست و درست و “ادوس” یا مشتق آن “دنس” به معنای دندان. ارتودنسی اولین تخصص معرفی شده در دندانپزشکی و دومین تخصص ایجاد شده در کلیه رشته های پزشکی می باشد.
فلسفه درمان های ارتودنسی کاهش و یا رفع ناهنجاری های دندانی- فکی یا مال اکلوژن می باشد. اکلوژن عبارتست از روابط و نحوه قرارگیری دندانها و فکین نسبت به یکدیگر که به موارد غیر طبیعی آن مال اکلوژن گفته می شود. دلایل مال اکلوژن موقعیت ناصحیح دندانها، فکین و یا درجاتی از هر دو می باشد. از اینرو درمان های ارتودنسی بر ردیف کردن دندانها و یا اصلاح الگوی رشد دو فک (درمان های ارتوپدیک) متمرکز است . یکی از راه های ایجاد ناهنجاری های دندانی مکیدن انگشت در کودکان به عنوان شایع‌ترین عادت، که  باعث عدم رویش دندان‌های جلو و چرخش هر دو فک می‌شود، می باشد .

عوارض درمان ارتودنسی
عوارض ارتودنسی – نیازهای درمانی در افراد به‌ طورکلی به ۲ گروه درمان‌های انتخابی و درمان‌های ضروری تقسیم می‌شوند.

درمان‌های ضروری درمان‌هایی هستند که درصورت بی‌توجهی باعث درد، ناراحتی و به‌خطر‌افتادن سلامت کلی فرد می‌شوند. در طرف دیگر درمان‌هایی هستند که انتخابی بوده و فرد به‌دلیل اولویت خاص از ‌نظر کارایی بهتر، زیبایی یا پیشگیری از بروز بیماری‌های دیگر انجام می‌دهد.

درمان ارتودنسی یکی از این درمان‌هاست که عمدتا برای زیبایی بیشتر، افزایش کارایی سیستم دندانی یا راحتی بیشتر در مراقبت‌های دندانی و جلوگیری از پوسیدگی و ناراحتی لثه انجام می‌شود. در کنار این فواید ممکن است نگرانی‌هایی در ارتباط با عوارض یا محدودیت‌های درمان ارتودنسی وجود داشته باشد.

آگاهی از عوارض ارتودنسی یا محدودیت‌ها و روش‌های جایگزین هنگام شروع درمان ارتودنسی ضروری بوده و فرد درمان‌کننده موظف است هم از جنبه اخلاقی و هم از جنبه حقوقی آن‌را به اطلاع بیمار برساند. در این نوشتار اشاره کلی به خطرات بالقوه درمان ارتودنسی خواهیم داشت.

خطای درمان کننده: مهم‌ترین عامل ایجادکننده عوارض نامطلوب درمان ارتودنسی به مهارت فرد درمان‌کننده ارتباط دارد. اگر فرد درمان‌کننده در این حیطه تخصص نداشته باشد امکان بروز خطا در مرحله تشخیص، طرح درمان، انجام درمان و نگهداری نتایج درمان وجود دارد.
متأسفانه این خطاها شایع‌ترین و غیرقابل جبران‌ترین مشکلاتی هستند که در درمان‌های ارتودنسی در جامعه دیده می‌شوند. این خطا‌ها عمدتا مربوط به عدم توانایی در برآورده‌کردن انتظارات بیمار، کشیدن نادرست دندان ،  جراحی دندان عقل در صورتیکه نیاز به این عمل نباشد  ، به‌هم‌زدن نیمرخ بیمار، تبدیل‌کردن بیماری که با ارتودنسی قادر به بهبود وضعیت بوده به بیماری که نیاز به جراحی فک دارد، پوسیدگی دندان و بیماری‌های لثه و کوتاه شدن ریشه دندان‌ها به‌دلیل اعمال نیروی نامناسب است.
افرادی که دارای تخصص ارتودنسی هستند علاوه بر قید کلمه متخصص ارتودنسی در تابلو در مهر نظام‌پزشکی خود نیز همین کلمه را دارند. بررسی کامل‌تر تخصص و تجربه فرد با بررسی مدارک تخصصی فرد در سایت نظام پزشکی امکان‌پذیراست.

عدم درک انتظار بیمار: یکی از مهم‌ترین مسائل، شرح دقیق خواسته بیمار یا والدین بیمار است. اگر خواسته بیمار به‌طور صحیح ذکر نشود یا فرد درمان‌کننده مهارت لازم برای استخراج انتظار واقعی بیمار را نداشته باشد امکان رسیدن به نتیجه مطلوب کاهش می‌یابد.
یکی از محدودیت‌های درمان ارتودنسی آن است که برداشت افراد از زیبایی نسبی است به‌طوری که یک خصوصیت در افراد، زیبایی متفاوتی را تداعی می‌کند بنابراین کشف موضوع و امکان‌رسیدن به نتیجه‌ای که بتواند انتظارات واقعی بیمار را تامین کند اهمیت زیادی دارد.
گاهی محدودیت‌هایی در درمان افراد وجود دارد که امکان رسیدن به نتایج ایده‌آل را ناممکن می‌کند. این مسئله به نوع ناهنجاری، مهارت درمان‌کننده، ماهیت متفاوت پاسخ‌های درمانی در افراد و همکاری بیمار ارتباط دارد. کشف این محدودیت‌ها در ابتدای درمان و آگاه‌کردن بیمار صرفا با تجربه و دانش متخصص ارتودنسی امکان‌پذیر است.
ortodensi
خطر پوسیدگی و بیماری‌های لثه: با وجود وسایل ارتودنسی در دهان امکان گیر غذایی در اطراف وسایل ارتودنسی بیشتر شده و به تعداد پناهگاه‌های باکتری‌ها افزوده می‌شود، بنابراین بهداشت دهان و دندان اهمیت بسیار زیادی دارد. عدم رعایت صحیح بهداشت دهان و دندان که شامل مسواک، نخ دندان و برس بین دندانی برای بیماران ارتودنسی است می‌تواند باعث بروز پوسیدگی دندان، ناراحتی لثه یا تغییر رنگ دندان‌ها شود.
نگرانی عمده بیماران ارتودنسی از پوسیدگی زیر وسایل ارتودنسی است درصورتی که این نواحی خطر پوسیدگی بالایی نداشته و تنها اطراف آنهاست که با تجمع مواد غذایی در این نواحی و عدم رعایت بهداشت صحیح خطر بروز پوسیدگی جدی می‌شود. متخصصان ارتودنسی با درک اهمیت موضوع نخستین اقدامی که در هر جلسه ویزیت انجام می‌دهند کنترل وضعیت بهداشت و ارائه آموزش‌های لازم است. نخستین علامت بهداشت غلط دهان و دندان معمولا با خونریزی حاشیه لثه هنگام مسواک زدن آشکار می‌شود که در این موارد زنگ خطر به صدا درآمده و لازم است کنترل بهداشتی بیشتری برای فرد انجام شود.

خطر برگشت درمان ارتودنسی: برگشت درمان‌های ارتودنسی در 2 گروه کلی به مشکلات فکی و جابه‌جایی دندان‌ها تقسیم می‌شود. مشکلات فکی درمان شده در دوران رشد با اتمام دوره رشد تغییری پیدا نمی‌کنند. این درمان‌ها معمولا زمانی انجام می‌شوند که بلافاصله بعد از آن درمان ارتودنسی ثابت انجام شود تا کنترل مناسب برای پیشگیری از خطر برگشت صورت گیرد.
با بالغ‌شدن فرد امکان تغییر در شکل کلی فک بالا و پایین در جهت مثبت یا منفی کاهش قابل ملاحظه‌ای پیدا می‌کند. حرکت و جابه‌جایی دندان‌ها در تمام سنین قابل انجام است. درمان صحیح و کامل ارتودنسی در 95درصد موارد برگشت عمده‌ای ندارد ولی تغییرات بسیار خفیف بعد از درمان ارتودنسی لازم و اجتناب‌ناپذیر است.

کوتاه شدن طول ریشه: هرچند احتمال تحلیل و کوتاه‌شدن ریشه در بیماران ارتودنسی بسیار کم و بین 3 تا 5 درصد موارد است ولی آگاهی از این مسئله ضروری است. حرکت دندان‌ها در استخوان با توجه به مکانیسم تحلیل و تشکیل استخوان شکل می‌گیرد. در این فرایند ممکن است در مقیاس میکروسکوپی، قطعات میکروسکوپیک ریشه هم برداشته شده و مجددا ساخته شود. اگر شرایط زمینه‌ای خاصی مثل بیماری آسم یا سابقه ضربه، شکستگی دندان یا اعمال نیروی ارتودنسی غلط وجود داشته باشد این مسئله توجه بیشتری می‌طلبد.

درد فک: تحقیقات متعدد نشان داده که ارتباطی بین درمان ارتودنسی و ایجاد یا رفع مشکلات فکی وجود ندارد. در بیمارانی که ابتدای درمان دارای مشکلات فکی هستند درمان ارتودنسی صحیح می‌تواند باعث بهبود مشکلات فکی شود ولی تنها عامل نیست و ممکن است نیاز به درمان‌های تکمیلی داشته باشد. با توجه به ماهیت مفصلی بودن ناحیه، امکان بروز مشکلات سایر مفاصل در مفصل گیجگاهی فکی نیز وجود دارد.

آیا درمان‌های ارتودنسی تنها برای زیبایی است؟

درمان‌های ارتودنسی به منظور برقراری رابطه بین دندانی و فكی بهتر انجام می‌گیرد. با این درمان‌ها نه تنها به زیبایی بیشتر دست می‌یابیم بلكه می‌توانیم با رعایت بهداشت از پوسیدگی‌های بیشتر كه براثر نامرتبی و روی هم قرارگرفتن برخی از دندان‌ها یا فاصله بین دندانی جلوگیری كنیم. این روش با قرار گرفتن دندان‌ها در محل خود و ایجاد روابط فكی صحیح، سبب تلفظ بهتر حروف و كلمات توسط بیمار و نهایتا حضور با اعتماد به نفس او در جامعه می‌شود.

تخصص در ارتودنسی
آیا شخصی که درمان ارتودنسی شما را انجام می دهد دارای درجه تخصص ارتودنسی می باشد؟ یکی از نکات مهم در هنگام درمان ارتودنسی ثابت این است که فرد به شکل کاملاً منظم به متخصص ارتودنسی مراجعه کند. این مراجعات صرفاً جهت کنترل دستگاه‌ها نیست بلکه در هر جلسه بنا به ضرورت، دستگاهها تنظیم و فعال می‌‌شوند تا درمان ارتودنسی به بهترین شکل انجام شود.

 

پر کردن دندان

160614-dentist

ترميم آمالگام : معمول ترین و بيشترین ترميمها را شامل می شود که بيش از یکصد سال قدمت دارد . آمالگام از بهترين مواد پركردن دندان ملغمه ای است متشکل از عناصر نقره ٬ مس ٬ روی ٬ پلاتين و قلع که با درصدهای مختلف که با حضور و مخلوط شدن با جيوه خميری نقره ای شکل و نرم ایجاد می کند که مدتی طول ميکشد تا سفت و سخت گردد . بنابر تحقيقات انجام شده بخارات جيوه آزاد شده از ترميمها درحد بسيار کم و بی ضرر می باشد . فواید ـ آمالگام ماده ای با دوام ٬ با کاربرد آسان ٬ مقاوم در مقابل سایش و نيروهای زیاد جویدن و ارزان تر بودن از سایر مواد ترميمی بوده که قابل اطمينان و بی خطر با عمری طولانی می باشد و بيشتر در دندانهای آسيا کاربرد وسيع دارد زمان انجام کار با آن نيز کمتر می باشد . معایب ـ به علت فلز بودن خاصيت رسانایی داشته و سرما و گرما را به سرعت از خود عبور می دهد . گذاشتن کف بندی و عایق در حفرات و تحریک نشدن دندان از این کار می کاهد . رنگ نقره ای و تيرۀ آمالگام در هنگام صحبت کردن و خندیدن ظاهری ناخوشایند دارد.

ترميم کامپوزیت: مواد کامپوزیتی از رزیتهای آکرليک و همرنگ دندان ( در رنگهای مختلف ) ساخته شده که دوام و مقاومت آن در مقابل شکستگی ٬ فشارهای جویدن و سایش خوب ٬ اماکمتر از آمالگام است . بهمين علت حفره کمتر تراشيده ميشود . دو نوع نوری و غير نوری آن وجود دارد . فواید ـ کامپوزیتها بعلت همرنگ بودن برای دندانهای قدامی بالا و پایين و تأمين زیبایی ظاهری کاربرد وسيع دارد . معایب ـ حفرات کامپوزیتی بعلت دقت در تراش و خشک و تميز کردن حفره در حين کار ٬ زمان بيشتری نسبت به آمالگام برای انجام کار لازم دارند مقاومت آن در سایش کمتر از آمالگام بوده در صورت عدم رعایت در مصرف غذاهای رنگی ٬ تغيير رنگ در آن بمرور زمان ، مقداری ایجاد ميشود. ترميم کامپوزیت(همرنگ دندان) بدليل زیبایی خوبی که دارد مورد استقبال زیادی واقع شده و بين بيماران طرفدار بسيار دارد. از آنجا که تکنيک ومراحل انجام آن حساستر است نياز به دقت و تبحر بيشتری توسط دندانپزشک دارد و باید در جای مناسب از آن استفاده شود. انتخاب ماده همرنگ یا غیرهمرنگ بر عهده پزشک است یا بیمار؟

هر دو. گاهی دندان پزشک به بیمار می گوید پر کردن دندان با هر ۲ ماده قابل انجام است و انتخاب را بر عهده او می گذارد ولی در برخی شرایط به بیمار توصیه می کنیم یکی از این ۲ ماده برای پر کردن بهتر از دیگری است که نهایتا باز هم انتخاب با خود بیمار است. اما گاهی پیش می آید که بعضی از دندان ها را باید با ماده همرنگ و برخی را باید با ماده غیرهمرنگ پر کرد. البته باید متذکر شد که برای یک ترمیم موفق کامپوزیت، دندان پزشک باید مهارت کافی برای ارایه یک ترمیم مناسب دارا باشد. تکنولوژی این مواد مرتبا در حال تغییر است. همچنین موادی که به عنوان چسب در زیر این ترمیم های همرنگ به کار می رود هر ساله تفاوت می کند و کارخانه ها موادی جدید با شرایط جدید می سازند.از سوی دیگر ترمیم کامپوزیت بسیار نسبت به تکنیک حساس است و کوچک ترین خطا حین کار باعث افت شدید در کیفیت ترمیم می شود. توصیه می شود تا دندان پزشکان عزیز اطلاعات کافی و به روز داشته باشند تا بتوانند ترمیمی زیبا و با کیفیت انجام دهند و در غیر این صورت بهتر است از این نوع ترمیم استفاده نشود.

هزینه پرکردن دندان به عوامل متعددی از قبیل نوع ماده پرکننده ای که انتخاب می کنید، بستگی دارد.

مزایا و معایب هر ۲ ماده چیست؟ 

مواد غیرهمرنگ استحکام بیشتری نسبت به ماده همرنگ دارند اما زیبا نیستند. مواد همرنگ در افرادی با بهداشت پایین و پوسیدگی زیاد توصیه نمی شوند. همچنین اگر هنگام ترمیم دندان خون ریزی لثه زیاد باشد (و دندان پزشک نتواند موقع انجام کار محیط را خشک نگه دارد) قابل استفاده نیست. پس اگر شرایط اجازه ندهد بهتر است پر کردن دندان با این مواد صورت نگیرد.

پس ازترمیم(پرکردن)دندان لازم است که

  1. لطفا تا یک ساعت دندانهای خود را روی هم فشار نداده وتا دو ساعت از خوردن غذا با دندان تازه پر شده خودداری فرمائید.(در ترمیمهای همرنگ لازم نیست) 2.گاهی دندان شما تا مدتی(سه تا پنج هفته)به سرما وگرما حساس میشود. 3.حساسیت دندان به سرما وگرما هفته به هفته کمتر می شود نه روز به روز. 4.اگر حساسیت دندان شما در روزهای اول پر کردن بسیار بسیار شدید است وبه گونه ای که هر لحظه مجبور به مصرف مسکن می شوید به احتمال زیاد لازم است دندان شما تحت درمان عصب کشی قرار گیرد. 5.اگر حساسیت دندان شما درآغازچندان زیاد نبوده ولی با گذشت زمان حساسیت دندان و تیر کشیدن دندان بیشتر شده است دلیل برآنست که دندان باید ازنظرنیازبه عصب کشی بررسی شود.گاه بروز ترک و شکستگی در پر کردگی دراین افزایش حساسیت دخالت دارد و گاه ممکن است مربوط به دندانهای مجاور باشد. 6.اگر در سطح دندان پرشده بلندی احساس می کنید نباید برروی آن فشارزیاد وارد کنید و یا با فشار دادن سعی دربرطرف نمودن نقطه بلند کنید. دراین موارد بهتراست با مراجعه سریعتر به دندانپزشک خواستاراصلاح بلندی شوید درغیراینصورت(عدم مراجعه به پزشک)احتمال شکستن پرکردگی و نیاز مجدد به پر کردن وجود خواهد داشت. 7.پس از پر کردن دندان هنگامی که بی حسی دندان تمام می شود دردی شروع میشود که در بعضی مواقع نیاز به مصرف یک یا دوعدد مسکن برای تسکین درد دارد.توجه داشته باشید که این درد موقتی است و معمولاً نیاز به پیگیری جدی ندارد.درصورت تداوم درد و نیاز به مصرف مکرر مسکن لازم است مطلب را با دندانپزشک خود مطرح نمائید. 8.دربعضی مواقع پوسیدگی دندان به قدری عمیق میباشد که به نزدیکی عصب دندان رسیده است.درمواردی که دندانپزشک احتمال آلودگی عصب را زیاد بداند(دراصطلاح عموم پوسیدگی به عصب رسیده باشد)اقدام به درمان عصب کشی(روت کانال)می نماید.ولی دربعضی موارد با توجه به بعضی عوامل(مثل نداشتن درد،بازنشدن قطعی عصب پس ازبرداشت پوسیدگی،دادن یک شانس برای حیات دندان و جلوگیری ازکارهای پررفت وآمد وبالطبع پرهزینه عصب کشی و پست وروکش)دندانپزشک اقدام به ترمیم و پر کردن مشروط دندان می نماید و درمان عصب کشی را مشروط به بروز دردهای پیوسته و یا مکرر می نماید. لذا درچنین مواردیکه دندان به صورت مشروط پر میشود باید انتظار مسئله درد بعدی را درنظر داشته باشید. 9.گاهی از روی علائم بالینی یا رادیوگرافی نمی توان دقیقا مشخص نمود که پوسیدگی یک دندان به عصب بازشده است یا خیر. دراین صورت دندانپزشک با هدف ترمیم و پرکردن دندان اقدام به برداشت پوسیدگی وحذف تمام قسمتهای تخریب شده دندان می نماید تا جایی که به بافتهای کاملاً سالم رسیده و بتواند دندان را پرکند.درعین حال ممکن است گسترش پوسیدگی تا حدی عمیق باشد که به عصب دندان رسیده باشد(حتی بدون اینکه دندان قبلاً دردناک شده باشد)دراین موارد ناچاراً دندان نیاز به عصب کشی داشته وجهت انجام عصب کشی آماده خواهد شد. 10.در بسیاری از موارد درد پس از پرکردن دندان مربوط به مسائل جانبی پرکردن است.بطور مثال؛حرارت و لرزش ناشی از تراش قسمت های پوسیده. بوجود آمدن زخم آفت در مجاورت محل تزریق یا محل پرکردگی. بوجود آمدن زخم لثه ناشی ازاستفاده ازوسائل ترمیم دندان یا ساکشن. توجه داشته باشید که تمامی این زخمها به صورت خود به خود بهبود می یابد و حداکثر نیاز به مصرف نوعی دهان شویه یا یک یا دوعدد مسکن در روزهای اولیه خواهند داشت. 11.دوام این پرکردگی به چند عامل بستگی دارد: الف-وسعت پرکردگی ب-ضخامت یا استحکام دیواره های باقیمانده دندان که در اطراف پرکردگی وجود دارد. ج-رعایت بهداشت دهان ودندان(اعم از مسواک،نخ دندان،دهان شویه). د-نوع تغذیه(ازنظرمصرف مواد غذایی شیرین و نشاسته ای و غذاهای سفت). ه-رابطه دندانها با یکدیگر(جفت شدن یا نشدن صحیح دندانها). و-دقت ومهارت دندانپزشک. ز-عمق پرکردگی ونزدیکی یا دوری آن ازعصب. ح-عادات بیمار(مثل دندان قروچه،روی هم فشردن دندانها به طورناخودآگاه). ط-نوع ماده پرکننده. 12.مواد ترمیمی همرنگ دندان(مواد سفید)که دراین کلینیک مورد استفاده قرار میگیرد ازاستحکام بالائی برخوردار بوده(درحد آمالگام)ومی تواند دوام زیادی داشته باشد. البته رعایت دقیق بهداشت دهان و استفاده مرتب و منظم از نخ دندان در دوام آن نقش زیادی دارد. 13.دستگاهی که برای ترمیم دندانها با مواد همرنگ استفاده می شود(دستگاه لایت کیور)با نورآبی یا بنفش رنگی که تولید می کند باعث سخت شدن ماده همرنگ می گردد واستفاده از عبارت لیزر اشتباه رایج میباشد.در دندانپزشکی از لیزر بیشتر برای جراحی ها،کاهش درد وبعضی کارهای جانبی مثل سفید کردن و گاه تراش دندان قبل از مرحله پرکردن استفاده می شود. پر کردن دندان عملی دو مرحله‌ای است که معمولاً در یک جلسه انجام می‌شود و دندانپزشک طی آن پوسیدگی را برمی‌دارد و دندان باقیمانده را با مواد محافظ پر می‌کند. هزینه پر کردن دندان به نوع مواد به کار برده شده و تعداد سطوحی بستگی دارد که باید در یک دندان پر شود.
channel-pezeshki